Гипертонияны Башкаруу жана Жүрөк-Кан Тамыр Ооруларын Алдын Алууда Активдүү Жашоо Мүнөзүнүн Орду

Гипертония көбүнчө эч кандай айкын симптомдорду көрсөтпөйт, ошондуктан аны “унчукпас өлтүргүч” деп аташат. Көпчүлүк учурларда, адамдар кан басымы өтө жогору болгонго чейин эч кандай белгилерди сезбеши мүмкүн. Бирок, кээ бир адамдарда кан басымы өтө жогору болгондо төмөнкүдөй белгилер пайда болушу мүмкүн:

• ✓
  Баш оору
• ✓
  Баш айлануу
• ✓
  Көкүрөк оорусу
• ✓
  Дем алуунун кыйындашы
• ✓
  Мурундан кан агуу
• ✓
  Көрүү начарлашы (бүдөмүк көрүү)
• ✓
  Жүрөк согушунун бузулушу же күчтүү согуу
• ✓
  Олуттуу учурларда инфаркт же инсульт

Көпчүлүк учурларда гипертониянын конкреттүү себеби жок (баштапкы гипертония деп аталат). Бирок, кээ бир факторлор анын пайда болуу рискин жогорулатат:

• ✓
  Жаш курак: Жаш өткөн сайын гипертониянын өнүгүү коркунучу жогорулайт.
• ✓
  Генетикалык шыктуулук: Эгер үй-бүлөдө гипертония менен ооругандар болсо, тобокелдик жогору.
• ✓
  Семирүү жана ашыкча салмак: Дене салмагынын жогору болушу кан басымын жогорулатат.
• ✓
  Туура эмес тамактануу: Туздуу, каныккан майлуу жана кайра иштетилген тамактарды көп колдонуу.
• ✓
  Физикалык активдүүлүктүн жетишсиздиги: Кыймылсыз жашоо мүнөзү.
• ✓
  Тамеки чегүү: Кан тамырлардын дубалдарын жабыркатып, кан басымын жогорулатат.
• ✓
  Алкоголдук ичимдиктерди ашыкча колдонуу: Кан басымынын көтөрүлүшүнө алып келет.
• ✓
  Стресс: Өнөкөт стресс кан басымын убактылуу жогорулатат.
• ✓
  Кээ бир оорулар: Бөйрөк оорулары, калкан безинин бузулушу, уйку апноэси сыяктуу оорулар экинчилик гипертонияга себеп болушу мүмкүн.

Диагностика: Кан басымын үзгүлтүксүз өлчөө гипертонияны аныктоонун негизги ыкмасы болуп саналат. Дарыгер тарабынан текшерүү, кан анализи (холестерин, канттын деңгээли үчүн) жана жүрөк текшерүүлөрү (ЭКГ, эхокардиография) диагнозду тактоого жана башка жүрөк-кан тамыр ооруларын аныктоого жардам берет.

Дарылоо: Дарылоо кан басымынын деңгээлине, жалпы ден соолук абалына жана оорунун себептерине жараша болот. Ал төмөнкүлөрдү камтышы мүмкүн:

• ✓
  Жашоо мүнөзүн өзгөртүү (негизги): Бул дарылоонун негизи болуп саналат. Активдүү болуу, туура тамактануу, тузду азайтуу, салмакты башкаруу, тамекини таштоо, алкоголду чектөө, стрессти башкаруу жүрөк-кан тамыр саламаттыгын жакшыртып, кан басымын төмөндөтөт.
• ✓
  Дары-дармектер: Эгерде жашоо мүнөзүн өзгөртүү жетишсиз болсо, дарыгер кан басымын төмөндөтүүчү дары-дармектерди жазып бериши мүмкүн. Буларга диуретиктер, АПФ ингибиторлору, ангиотензин II рецептордук блокаторлору, кальций каналынын блокаторлору жана бета-блокаторлор кирет. Дарылоо планын дарыгер менен биргеликте иштеп чыгуу жана анын көрсөтмөлөрүн так аткаруу өтө маанилүү.

Гипертонияны жана жүрөк-кан тамыр ооруларын алдын алуунун негизи активдүү жана дени сак жашоо мүнөзүн кармануу болуп саналат:

• ✓
  Үзгүлтүксүз физикалык активдүүлүк: Аптасына кеминде 150 мүнөт орточо интенсивдүү же 75 мүнөт жогорку интенсивдүү аэробдук көнүгүүлөрдү жасаңыз (мисалы, тез басуу, чуркоо, сууда сүзүү, велосипед тебүү). Күч көнүгүүлөрү да пайдалуу.
• ✓
  Тең салмактуу тамактануу: Мөмө-жемиштерге, жашылчаларга, бүтүндөй дандарга жана аз майлуу белокторго (балык, тоок эти, буурчак) бай диетаны тандаңыз. Тузду, каныккан майларды, транс-майларды, кантты жана кайра иштетилген тамактарды чектеңиз.
• ✓
  Салмакты көзөмөлдөө: Дене салмагынын нормалдуу индексин (ДСИ) сактоого аракет кылыңыз.
• ✓
  Тамеки чегүүдөн жана алкоголдон баш тартуу: Булар кан тамырларга зыян келтирип, кан басымын жогорулатат.
• ✓
  Стрессти башкаруу: Йога, медитация, терең дем алуу көнүгүүлөрү же башка эс алуу ыкмалары аркылуу стрессти азайтыңыз.
• ✓
  Жетиштүү уктоо: Сапаттуу уйку жүрөк-кан тамыр саламаттыгы үчүн маанилүү.
• ✓
  Үзгүлтүксүз медициналык текшерүүлөр: Кан басымыңызды дайыма текшерип, дарыгер менен кеңешип туруңуз.